جمشید آذرمی آذر
سایت جامع العلوم شامل : مقاله های نویسنده ، اطلاعات عمومی علمی ، مذهبی ، اجتماعی ، فرهنگی ، زناشویی ، تاریخ ، ادبیات و متفرقات...

سوگند دروغ و کیفر آن از نگاه اسلام در دنیا و آخرت چیست؟

سوگند دروغ : متاسفانه عده ای هستند برای اینکه بتوانند به ناحق و به دروغ از دیگران چیزی را بگیرند، تا به تصرف خود یا دیگری در آورند ، در حالی که آن چیز یا آن شئی مال و حق او یا دیگری هم نیست ، کار اشتباهی را انجام می دهند و آنهم این است که رو به سوگند دروغ می آورند.
سوگند دروغ سوگندی است که به دروغ برای تأکید بر درستی انجام شدن یا نشدن کاری در گذشته مطرح می‌شود. که اینگونه سوگند از گناهان کبیره است . در قرآن کریم شیطان، منافقان و مشرکان از جمله کسانی معرفی شده‌اند که سوگند دروغ خورده‌اند. در دین مبین اسلام برای نجات جان یا مال مسلمان سوگند دروغ خوردن جایز است.

سوگند دروغ جایز

سوگند دروغ در زمانی لازم و حتی یاد کردن آن مستحب است که ، جان ، مال یا آبروی مومنین در خطر باشد ، که با سوگند دروغ آن خطر از یک مومن بر طرف می شود، مثلا شخصی آدرس یا نشان شخص دیگری را از ما طلب می کند ، اگر ما بدانیم که جان ، مال یا آبروی آنشخص سوال شده ، از طرف شخص سوال کننده در خطر است جایز است به دروغ هم که شده سوگند یاد کنیم که نشانی از شخص یاد شده نداریم.
در روایتی از امام صادق(ع) آمده است که برخی از سوگندهای دروغ علاوه بر اینکه گناه ندارند بلکه ثواب هم دارند. بر اساس این روایت سوگند‌ دروغ خوردن برای خلاص و نجات جان یا حتی مال مسلمان از دست سارق یا هر متجاوزگر دیگر نه تنها گناه ندارد، بلکه اجر و ثواب نیز شامل آن می‌شود.[۱]
و در حدیثی که از امام صادق علیه السلام است که حضرت فرموده است: إذا حلف الرجل تقیه لم یضره إذا هو أکره واضطر إلیه. وقال: لیس شئ مما حرم الله الا وقد أحله لمن اضطر إلیه. «اگر انسان از روی تقیه و ضرورت و ناچاری، سوگند دروغ یاد کند، ضرری ندارد». و در ادامه افزود: «به‌طور قاعده کلی، هر حرامی در مقام اضطرار حلال می‌شود». [۲]

شیطان و اولین سوگند دورغ

بر اساس آیه ۲۱و۲۲ سوره اعراف شیطان آدم و حوا را با سوگند دروغ گمراه کرد. او آدم و حوا را وسوسه کرد که میوه درخت ممنوعه را بخورند و برای اینکه به آن‌ها ثابت کند که خیرخواه آن‌هاست سوگند دروغ خورد. وَقَاسَمَهُمَا إِنِّی لَکُمَا لَمِنَ النَّاصِحِینَ ؛ و براى آن دو سوگند یاد کرد که من قطعا از خیرخواهان شما هستم (۳) آدم و حوا نیز که به‌خاطر قسم دروغ شیطان حسن ظن به او پیدا کرده بودند، میوه درخت ممنوعه را خوردند و از بهشت اخراج شدند.[۴]

سوگند دروغ و عقوبت های آن در قرآن

إِنَّ الَّذِینَ یَشْتَرُونَ بِعَهْدِ اللَّهِ وَأَیْمَانِهِمْ ثَمَنًا قَلِیلًا أُولَئِکَ لَا خَلَاقَ لَهُمْ فِی الْآخِرَهِ وَلَا یُکَلِّمُهُمُ اللَّهُ وَلَا یَنْظُرُ إِلَیْهِمْ یَوْمَ الْقِیَامَهِ وَلَا یُزَکِّیهِمْ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِیمٌ ؛ کسانى که پیمان خدا و سوگندهاى خود را به بهاى ناچیزى مى‏ فروشند آنان را در آخرت بهره‏ اى نیست و خدا روز قیامت با آنان سخن نمى‏ گوید و به ایشان نمى ‏نگرد و پاکشان نمى‏ گرداند و عذابى دردناک خواهند داشت (۵)
سوگند دروغ موجب خشم خداوند متعال و پیامبر بزرگوار اسلام می شود و برای سوگند خورنده نیز جز رسوایی و ذلت در قیامت چیز دیگری ندارد ، که خدای متعال در قرآن مجید چنین می فرماید : یَحْلِفُونَ بِاللَّهِ لَکُمْ لِیُرْضُوکُمْ وَاللَّهُ وَرَسُولُهُ أَحَقُّ أَنْ یُرْضُوهُ إِنْ کَانُوا مُؤْمِنِینَ ؛ براى [اغفال] شما به خدا سوگند یاد مى کنند تا شما را خشنود گردانند در صورتى که اگر مؤمن باشند [بدانند] سزاوارتر است که خدا و فرستاده او را خشنود سازند (۶) أَلَمْ یَعْلَمُوا أَنَّهُ مَنْ یُحَادِدِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ فَأَنَّ لَهُ نَارَ جَهَنَّمَ خَالِدًا فِیهَا ذَلِکَ الْخِزْیُ الْعَظِیمُ ؛ آیا ندانسته‏ اند که هر کس با خدا و پیامبر او درافتد براى او آتش جهنم است که در آن جاودانه خواهد بود این همان رسوایى بزرگ است (۷)

سوگند دروغ و عقوبت های آن در احادیث ائمه علیهم السلام

احادیث در این باب بسیار است که ما برای نمونه به چند حدیث اشاره می کنیم باشد که مفید واقع شود ، اولین حدیث از امام علی علیه السلام است که حضرت فرمود: أَسرَعُ شَیءٍ عُقُوبَهً الیَمینُ الفاجِرَهُ ؛ زودآینده ترین کیفر ، کیفرِ سوگند دروغ است.(۸)
از امام باقر علیه السلام است که حضرت فرمود: فی کِتابِ أمیرِ المؤمنینَ علیه السلام : ثلاثُ خِصالٍ لا یَموتُ صاحِبُهُنّ حتّى یَرى وَبالَهُنَّ : البَغیُ ، وقَطیعَهُ الرَّحِمِ ، والَیمینُ الکاذِبهُ؛ در کـتاب امیر الـمؤمنین علیه السلام آمده است : سه گناه است که صاحب آنها در همین دنیا کیفرش را ببیند : ستم ، بریدن پیوند خویشاوندى و سوگند دروغ .(۹)
رسولُ اللّه ِ صلى الله علیه و آله فرمود : إیّاکُم و الیَمینَ الفاجِرَهَ ؛ فإنَّها تَدَعُ الدِّیارَ بَلاقِعَ مِن أهلِها ؛ از سوگند دروغ بپرهیزید، که آن، خانه ها را از ساکنانش خالى مى کند .(۱۰)
پیامبر خدا صلى الله علیه و آله : الیَمینُ الصَّبْرُ الفاجِرَهُ تَدَعُ الدِّیارَ بَلاقِعَ ؛ سوگندِ اجبارىِ دروغ، خانه ها را تهى [از سکنه] مى سازد .(۱۱)
پیامبر خدا صلى الله علیه و آله : الیَمینُ الکاذِبَهُ مَنْفَقَهٌ للسِّلْعَهِ مَمْحَقَهٌ للکَسْبِ ؛ سوگند دروغ، کالا را رونق مى دهد امّا برکت را از کسب مى برد .(۱۲)
امام صادق علیه السلام فرمود: الیَمینُ الصَّبرُ الکاذِبَهُ تُورِثُ العَقِبَ الفَقْرَ ؛ سوگند اجبارى دروغ، براى بازماندگان فقر به بار مى آورد .(۱۳)

کیفر سوگند دروغ و حکایت آموزنده!

در زمان حضرت امام حسن مجتبی علیه السلام مردی به محکمه قضا رفت و ادّعا کرد که من از حسن بن علی هزار درهم طلبکارم ، حضرت به همراهی همان مرد بنزد رئیس محکمه شریح قاضی رفتند، شریح به امام گفت که شما قسم می خوری که به این مرد بدهکار نیستی؟ حضرت فرمود اگر این مرد قسم بخورد که من به او بدهکارم من پول را به او میدهم.
شریح رو به آنمرد کرد و گفت : بگو : بِاللَّهُ الَّذِی لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ عَالِمُ الْغَیْبِ وَالشَّهَادَهِ ، سوگند به دان خدائی که معبودی جز او نیست ، دانای غیب و شهود ، در آن هنگام حضرت امام حسن علیه السلام فرمود : نه نمیخواهم اینگونه قسم یاد کنی بگو : بالله ان لک علی هذا، و خذ الألف.. ؛ امام حسن علیه‌السلام فرمود: (بگو بالله که مرا نزد تو چنین مبلغ است و هزار دینار بگیر. (آن شخص سوگند یاد کرد و هزار دینار گرفت، اما همین که بپاخاست به زمین خورد و مرد) از امام حسن علیه‌السلام در این باره «نوع خاص قسم خوردن» سؤال شد و ایشان فرمود: بیم آن داشتم که اگر با وحدانیت خدا سوگند خورد، «خداوند» سوگندش را به برکت توحید بخشوده و از عقوبت قسمش درگذرد.)(۱۴)

پرندگان در روز جمعه چه می گویند؟

ابو الجارود، از مردی از عبد قیس، نقل کرده است که می گفت: سلمان (ره) بر گورستانی گذشت و گفت: سلام بر شما ای ساکنان مزارها که از افراد با ایمانید و مسلمان، ای ساکنان دیار (برزخ)! آیا می دانید که امروز روز جمعه است؟! و بعد به خانه اش بازگشت و خوابید کسی در خواب به سراغش آمد و گفت: و بر تو باد سلام، ای ابا عبد اللَّه!، با ما سخن گفتی و ما (سخنان تو را) شنیدیم و (بر ما) سلام کردی و ما پاسخ سلام (تو) را دادیم) و از ما پرسیدی: آیا می دانید که امروز، روز جمعه است؟! (بدان که) می دانیم آنچه را که پرندگان در روز جمعه بر زبان می آورند! و سلمان پرسید: (مگر) پرندگان در روز جمعه چه می گویند؟ گفت: می گویند: پاک و منزه است (خدا)، پاک و منزه است (خدا)، آنکه با نام او به سوگند دروغ یاد می کند، بزرگی و عظمت خدای ما را که بخشنده و حکمران عالم هستی است نمی شناسد.(۱۵)

منابع و مآخذ
۱- ابن بابویه، من لایحضره الفقیه، ج۳
۲- حر عاملی، محمد بن حسن، وسایل الشیعه، ج۱۶، ص۱۳۷، بیروت.
۳- سوره اعراف آیه ۲۱
۴- ترجمه مجمع البیان ج۹،ص۶۹
۵- سوره آل عمران آیه ۷۷
۶.۷- سوره توبه آیه ۶۲.۶۳
۸- غرر الحکم و درر الکلم، حدیث۳۰۴۱
۹- امالی شیخ مفید : ۹۸/۸
۱۰.۱۱.۱۵- ثواب الاعمال و عقاب الاعمال
۱۲- کنزالعمال ۴۶۳۸۱
۱۳- بحار الانوار۱۰۴/۲۰۹/۱۹
۱۴- مناقب ابن شهر آشوب ج۴،ص۷

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

این وب سایت از کوکی ها برای بهبود از تجربه شما استفاده می کند. ما فرض می کنیم که شما با این کار موافق هستید ، اما در صورت تمایل می توانید انصراف دهید. پذیرفتنادامه