جمشید آذرمی آذر
سایت جامع العلوم شامل : مقاله های نویسنده ، اطلاعات عمومی علمی ، مذهبی ، اجتماعی ، فرهنگی ، زناشویی ، تاریخ ، ادبیات و متفرقات...

مکارم اخلاق چیست؟مراحل و مراتب آن کدامها هستند؟

مکارم اخلاق از والاترین و گرانبهاترین از ارزشهای بشری است که غیر از انسان به هیچ یک از آفرینش از مخلوقات خداوند متعال تحصیل و فراهم نمودن آن تأکید و سفارش نشده است.

اخلاق نیک و پسندیده زینت انسانهای صالح و پیامبران الهی بوده است. در اصول کافی روایتی از امام صادق علیه السلام است که حضرت فرمود: ما دوست داریم کسی را که خردمند ، با فهم ، بردبار ، مدارا کن ، شکیبا ، راستگو و با وفا باشد؛ زیرا خداوند پیامبران را به مکارم اخلاق مخصوص کرد. پیامبر اسلام فرمود: من مبعوث شدم به جهت تمام کردن مکارم اخلاق .

از امام صادق علیه السلام است که فرمود: خدای عزوجل رسولانش را مخصوص به مکارم اخلاق کرده ، خود را بیازمایید، که اگر در شما وجود دارند ، خدا را سپاس گزارید و بدانید که این از خیر است و اگر در شما نباشند از خدا خواهش کنید و بدانها رغبت ورزید؛ و امام آنها را ده شمرد: یقین ، قناعت ، صبر ، شکر ، حلم ، خوش خلقی ، سخاوت ، غیرت، شجاعت ، مروت ، راوی گوید که برخی این ده خصلت را روایت کرده و در آنها صدق و ادای امانت را افزوده.(۱)

یقین از مکارم اخلاق است

یقین اولین و مهمترین از مکارم اخلاق است، وارد شده است که آن افضل ایمان است، در روایت دیگر از پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله است که حضرت فرمود: یقین کل ایمان است. در تفسیر مجمع البیان آمده است که : یقین چیزی است که شبهه ای با او نیست.(۲) ، و در تفسیر المیزان است که: یقین عبارت است از علمی که در آن نقطه ای ابهام و تردیدی نباشد.(۳)

گفته اند که عبادت بی آن بی ثمر است ، چیزی بهتر از آن نیست و به آن است ثبات ایمان و به آن تمام می شود عبادت در محضر خداوند یکتا. طعم عبادت و ایمان را بی او نمی توان درک کرد ، و با بودن او به ایمان ضرر نمی رسد و بی او ایمان در خطر است.

از ابی بصیر است که امام صادق علیه السلام فرمود: چیزی نیست جز اینکه حدّی دارد؛ گوید: به آن حضرت گفتم : قربانت حدّ توکل چیست؟ فرمود:یقین؛ گفتم: حدّ یقین چیست؟ فرمود : این است که با وجود خدا از چیزی نترسی.(۴)

از جابر است که گوید: امام صادق علیه السلام به من فرمود: ای اخا جعفر ، به راستی اسلام از ایمان برتر است و یقین از ایمان برتر است و چیزی کمیاب تر از یقین نیست.(۵)

پس اگر ایمان با یقین همراه باشد  آنوقت است  انسان می داند که همه چیز به تقدیر خداوند متعال است ، و یقین پیدا می کند که ضرر زننده و نفع رساننده فقط خداوند متعال است و لا غیر، آنوقت است که غیر خدا از کسی نمی ترسد و به جز او به هیچ کسی پناه نمی برد و راه راست و حقیقت اختیار می نماید، و آن همان مکارم اخلاق انبیاء است.

صاحب یقین شش علامت دارد

گفتیم که یقین یکی از مکارم اخلاق است و هر کس که خود را به آن اوصاف شریفه آراسته سازد به فضل خداوند متعال نائل آمده و در حریم یار وارد شده و مورد قبول قرار گرفته است، و به بالاتر ین کمالات انسانی و اهم اخلاق و اعظم کمالات ، و کیمیای سعادت ، که همان مکارم اخلاق است می رسد. حضرت رسول اکرم صلی الله علیه و آله برای صاحب یقین شش علامت بیان فرموده است:

  • اول آنکه : یقین کرده خداوند حق است و برای این به او ایمان آورده.
  • دوم آنکه : یقین کرده مرگ حق است پس از آن حذر دارد.
  • سوم آنکه : یقین کرده بعث ( قیامت ) حق است پس از فضیحت ( رسوایی ، بدنامی ) آن ترسیده.
  • چهارم آنکه : یقین کرده بهشت حق است پس مشتاق آن شده.
  • پنجم آنکه : یقین کرده دوزخ حق است پس سعی می کند در نجات از آن.
  • ششم آنکه : یقین کرده که حساب حق است پس حساب نفس خود را نموده.

مراتب یقین

و اما مراتب یقین مختلف است و یکی آنست هر کسی که دارنده آن است اعتماد او به خدا بیشتر است، و استقامتش در برابر مشکلات و نا معلای مات روزگار استوار تر می باشد، ترس از غیر خدا هم ندارد، خداوند متعال را همیشه پناه و تکیه گاه خود می داند.

و اما کسی که یقینش ضعیف باشد به اسباب پناه آورد، و از عادتها، رسم رسوم های مردم بی هیچ دلیل اگر که حق و حقیقتی نداشته باشند تبعیت می کند و همیشه در سعی و تلاش به جمع آوری مال دنیا مشغول است، اما در ظاهر و به زبان اقرار می کند که دهنده و گیرنده خداست و از دست بنده خدا دور است. و این نقصان در یقین و مکارم اخلاق است.

حرف آخر

دعای مکارم اخلاق از امام سجاد علیه السلام

(۱) خداوندا بر محمّد و خاندانش درود فرست و ایمان مرا به کامل‏ترین ایمان برسان و یقینم را برترین یقین قرار ده و نیّت مرا به نیک‏ترین نیّت‏ها و عملم را به بهترین اعمال منتهی ساز.
(۲) خداوندا به لطف خود نیّت مرا کامل گردان و یقینم را به آنچه نزد توست درست گردان و امور تباهم را به توانایی خود، اصلاح نما.
(۳) خداوندا بر محمّد و خاندانش درود فرست و مرا از آنچه اهتمام به آن مشغولم می ‏سازد کفایت کن. و مرا به کاری که فردا از آن بازپرسی می‏ نمایی وا دار. و سراسر روزهایم را در آنچه مرا برای آن آفریدی صرف نما. و مرا بی ‏نیاز گردان و روزیات را بر من بگستر و مرا به چشم به راه بودن گرفتار نکن. و مرا گرامی دار و به خود بزرگ بینی گرفتارم نساز. و مرا به عبادت خود وا دار ولی بندگی‏ ام را با خودپسندی تباه نگردان. و نیکی کردن به مردم را به دست من جاری ساز ولی آن رابا منّت گذاردن باطل نفرما. و به من بزرگواری های اخلاقی عطا کن و مرا از فخرفروشی حفظ فر ما.
(۴) خداوندا بر محمّد و خاندانش درود فرست و در میان مردم درجه مرا بالا نبر، مگر آنکه به همان مقدار در نظر خودم فرود آوری و عزّتی آشکار برایم پدید نیاور، مگر آنکه به همان اندازه ذلّتی پنهانی در نزد خودم پدید آوری.
(۵) خداوندا بر محمّد و خاندان محمّد درود فرست و مرا به هدایتی شایسته که با هیچ چیز عوض نکنم و به راه حقّی که از آن به بیراهه نروم و به نیّت درستی که در آن تردید نکنم، بهر مند ساز و تا زمانی که زندگی‏ام در طاعت تو صرف شود مرا طول عمر ده. پس چنانچه عمرم چراگاهی برای شیطان شد -پیش از آنکه دشمنی‏ات به سوی من شتابد یا خشمت بر من استوار گردد- مرا به سوی خود باز گردان.
(۶) خداوندا مرا در خصلتی عیب ناک وا نگذار، مگر آنکه اصلاحش نمایی و نه عیبی که بدان سرزنش شوم، مگر آنکه نیکویش گردانی و نه خوی پسندیده ‏ای که در من ناقص باشد، مگر آنکه کاملش فرمایی.(۶)

منابع و مآخد

۱- اصول کافی ثقه الاسلام کلینی :ج ۴ ، کتاب ایمان و کفر باب مکارم ، ترجمه محمد باقر کمره ای

۲- ترجمه مجمع البیان طبرسی: ج ۲۴ ص ۱۹۲

۳- ترجمه المیزان طباطبایی: ج ۱۹ ص ۳۲۴

۴- اصول کافی ،ج ۴ ، کتاب ایمان و کفر باب فضل یقین 

۵- اصول کافی، ج ۴ ، کتاب ایمان و کفر باب فضل ایمان بر اسلام و فضل یقین ار ایمان 

۶- ترجمه صحیفه سجادیه – سید احمد سجادی

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

این وب سایت از کوکی ها برای بهبود از تجربه شما استفاده می کند. ما فرض می کنیم که شما با این کار موافق هستید ، اما در صورت تمایل می توانید انصراف دهید. پذیرفتنادامه