جمشید آذرمی آذر
سایت جامع العلوم شامل : مقاله های نویسنده ، اطلاعات عمومی علمی ، مذهبی ، اجتماعی ، فرهنگی ، زناشویی ، تاریخ ، ادبیات و متفرقات...

مروت و جوانمردی

مروت و جوانمردی : یکی از واژه های که همیشه در مورد انسانهای آزاده ، سِرّ نگهدار ، فداکار در راه حق و عدالت بکار برده میشود ، همین صفت مروت و جوانمردی است،و مراد از آن بالا بودن شخصیت انسانی و انسانیت است.
کلمه مروت صفتی است نفسانی که انسان را به کسب اخلاق پسندیده و ترک اخلاق فاسد و پست، وادار میکند،و اما کلمه جوانمردی در مورد کسانی بکار میرود که در مقابل کرده ها و خطاهای دیگران ازخود گذشتگی میکنند ،عیب یا سر نهان دیگران را پنهان نگه میدارند ، که امام علی علیه السلام فرمودند:« الکریم من جازی الاسائه بالاحسان »، جوانمرد کسی است که بدی را با نیکی پاسخ دهد.(۱)
مروت و جوانمردی میتواند در وجود هرکسی باشد یا با تقویت پیش نیازهای آن بوجود آید،و در اشخاصهای مختلفی نیز میتواند باشد در مرد یا زن،در واقع بزرگترین و اصلی ترین پیش نیاز این صفت والای انسانی ، جنبه و ظرفیت قوی انسانها می باشد،که در وجود هرکسی که خود را به چنین صفاتی آراسته نماید می تواند باشد یا به وجود بیاید،و هیچ گونه تفاوت جنسیتی هم ندارد.

آیا صفت مروت و جوانمردی فقط در مردان است؟

مروت و جوانمردی میتواند همگی باشد،یعنی هم مردان و هم زنان به این صفات عالیه انسانی مزین شده باشند،مثلاً اسرار و راز دیگران را فاش نکردن یکی از پیش نیازهای مروت و جوانمردی است که،میتواند هم در مردان و هم در زنان باشد.
البته ممکن است این صفت در بین مردان بیشتر از زنان دیده شود،آنهم به این خاطر است که مردان بیشتر از زنان در جامعه و اجتماع حضور دارند،وگر نه اخلاق خوب و پسندیده انسانی میتواند در وجود هر انسانی نسبت به تلاش،درگ و فهم خودش بوجود آید، و البته این خود نیاز نسبی به شناخت انسان از جامعه ، اجتماع و افراد را نیازمند است.
آن دسته از کسانی که خود را دارای صفات مروت و جوانمردی میدانند باید چندین صفات ضروری و لازم را دارا باشند،از آن جمله بزرگواری،پرهیز از آزار دیگران،انصاف،نیگی به دیگران،بذل وبخشش،گشاده رویی،خویشتنداری در بلا و سختی ها،دوری از دنائت و پستی،فاش نکردن اسرار دیگران،مداومت در مواظبت به عفاف اعضاء و جوارح خود نسبت به دیگران و خیلی صفات دیگر که قابل ذکر هستند.

مروت و جوانمردی در احادیث ائمه.

مروت و جوانمردی دو واژه یا کلمه ای است که در سخنان و احادیثی که از ائمه اطهار علیهم السلام به ما رسیده است ، در گروه توصیه های اخلاقی،و به عنوان بزرگترین و مهمترین مکارم الاخلاق شمرده شده است،که ما به عنوان نمونه به چند حدیث اشاره می نماییم.
پیامبر اکرم صلّی الله علیه و آله فرمودند: مَنْ عامَلَ النّاسَ فَلَمْ یَظْلِمْهُمْ وَحَدَّثَهُم فَلَمْ یَکْذِبْهُم وَ وَعَدَهُم فَلَمْ یَخْلِفْهُم فَهُوَ مِمَّنْ کَمُلَتْ مُرُوءتُهُ وَ ظَهَرَتْ عَدالَـتُهُ وَ وَجَبَتْ اُخُوَّتُهُ وَحَرُمَتْ غیبَتُهُ؛ هر کس در معاشرت با مردم به آنان ظلم نکند، دروغ نگوید و خلف وعده ننماید، جوانمردیش کامل، عدالتش آشکار، برادرى با او واجب و غیبتش حرام است.(۲)
امام علی علیه السّلام فرمودند: قَدْرُ الرَّجُلِ عَلی قَدْرِ هِمَّتِهِ، وَ شُجاعَتُهُ عَلی قَدْرِ نَفَقَتِهِ، وَ صِداقَتُهُ عَلی قَدْرِ مُرُوَّتِهِ، وَ عِفَّتُهُ عَلی قَدْرِ غِیْرَتِهِ ؛ارزش هر انسانی به قدر همّت اوست، و شجاعت و توان هر شخصی به مقدار گذشت و احسان اوست، و درستکاری و صداقت او به قدر جوانمردی اوست، و پاکدامنی و عفّت هر فرد به اندازه غیرت او خواهد بود.(۳)
امام حسن علیه السلام فرمودند: مَنِ اسْتَخَفَّ بِإخوانِهِ فَسَدَتْ مُرُوَّتُهُ؛کسی که دوستان و برادرانش را سبک شمارد و نسبت به آن ها بی اعتناء باشد، مروّت و جوانمردیش فاسد گشته است.(۴)
امام علی علیه السلام فرمودند: الْکَرَمُ أَعْطَفُ مِنَ الرَّحِمِ ؛جوانمردی و بخشندگی، از خویشاوندی برتر و کار سازتر است.(۵)
علی علیه السلام: ما تزین الانسان بزینه اجمل من الفتوه ؛ انسان به هیچ زینتی، زیباتر از جوانمردی آراسته نشده است.(۶)
امام صادق علیه السلام فرمودند: « مروّت، عبارت است از حفظ دین، عزت نفس، نرمش و احسان، پرداخت حقوق و اظهار دوستی نسبت به مردم»(۷)
و حدیث آخر نیز از مولای ما امام علی علیه السلام است که حضرت فرمودند: از اشتباهات و خطاهای کسانی که دارای صفت مردانگی هستند چشمپوشی کنید که این طبقه، چون بلغزند خداوند بازوشان را بگیرد و بلندشان کند.(۸)

دوحکایت در رابطه با مروت و جوانمردی

حکایت اول

مروت و جوانمردی این مرد ستودنی است که: زنی جمیله ای را به عقد خود در آورد و مدت دو سال باوی با کمال عشرت و محبت به زندگی مشغول بود،که پس از آن زن را آرضه ای رخ داد که بالاخره آثار کسوف آبله خورشید عارضش را بینور ساخت و جمال زن جمیله را از زیبائی به گونه ای دیگر در آورد و زشت نمود.
آن مرد جوانمرد خیال کرد مبادا زن از رفتن حسن زیبایش و عارضهء جمال خود خجلت بکشد،پس روزی سر از خواب برداشته بی اختیار بنای گریه و زاری گذاشت و بر سر و سینه خود می زد و صدا بناله بلند کرد.
زن سبب این همه داد و فریاد و گریه و زاری را پرسید،جوابداد که دریغا بی موجبی هر دو چشمم کور گشته و علّتی هم برای این نمی دانم،زن خوشحال از این که اگر جمال او از بین رفته در عوض چشم بینای شوهرش نیز از بین رفت پس از بدی جمال در پیش مردش خجل نخواهد شد.مدت بیست سال که بقیه عمر آن زن بود همچنان زندگانی نمودند و مرد چشم به پیش زن باز نکرد مبادا آنزن از زشتی و آبله رخسارش خجالت کشد،آری صد هزار آفرین بر این مروت و جوانمردی.

حکایت دوم

مروت و جوانمردی شیخ ابوعبدالرحمن حاتم اصم رحمه الله علیه نیز عجیب است؛وی یکی از بزرگان بلخ بود و در خراسان بر زهد و تقوا و در علم فتوی بی عدیل و بی نظیر بود،مروت و جوانمردی او را تا به حدی بود که روزی زنی به نزد او آمد و مساله ای پرسید. در بین سوال بادی از زن رها شد. شیخ اثر خجلت و انفعال در زن را مشاهده نمود جهت ستاری و رفع خجلت وی گفت: ای زن آواز بلند تر کن که مرا گوش گران است.زن باخود گفت شکر برخدای را که شیخ کر بود و آن حرکت مرا نفهمید.
و این به این خاطر بود که پیرزن را خجالت نیاید. پیرزن آواز بلند کرد تا او آن مساله را جواب داد. بعد از آن تا آن پیرزن زنده بود قریب پانزده سال خویشتن کر ساخت تا کسی با آن پیرزن نگوید که او آنچنان است. چون پیرزن وفات کرد آنگاه سخن آهسته را جواب داد که پیش از آن هر که با او سخن گفتی، گفتی بلند ترگوی. بدین سبب لقبش به حاتم اصم معروف شد.

حرف آخر

مروت و جوانمردی  انسان را از کارهای قبیح باز میدارد، و به طرف کارهای خوب و پسندیده رهنمون می شود، و انسان را به آینده روشن امیدوار می کند ، یکی از آثار و برکات مروّت و جوانمردی، مانعیت آن از قبائح و معاصی می‌باشد. انسانی که اهل مروّت و جوانمردی است پیوسته مراقب است که رفتاری مغایر با خیر و صلاح از او سر نزند و همین پرهیزکاری و مراقبت، سبب می‌شود که از بسیاری از قبائح و اعمال ناپسند که مغایر با روحیه مروّت و جوانمردی است، دور گردد.
در اینجا بر این نکته تأکید می‌شود که مروّت مانع همه پستی‌ها در انسان است. به عبارت دیگر، مروّت مقتضی مکارم و مانع از رذائل و پستی‌های اخلاقی می‌باشد. پس کسی که به مقام عقلانیت و مروت رسید و جوانمردی را به عنوان فضلیت دارا شد، همان‌طوری که می‌تواند به سایر مکارم اخلاقی دست یابد، می‌تواند با استفاده از این روحیه و رفتار، خودش را از هرگونه پستی و رذالت اخلاقی حفظ کند؛ زیرا مروت دافع پستی‌های اخلاقی است؛ چنانچه امیرمؤمنان حضرت على علیه السلام در این‌باره می‌فرماید: أَلْمُـرُوَّهُ تَمْنَعُ مِنْ کُلِّ دَنِیَّهٍ؛ مـــروّت، انسان را از هرگونه پستى باز مى دارد.(۹)

منابع و مآخذ
۱- میزان الحکمه ج ۸ ص ۳۶۵
۲- خصال ص ۲۰۸ ح ۲۸
۳- نزهه الناظر و تنبیه الخاطر، ص ۴۶، ح ۱۲
۴- کلمه الإمام الحسن علیه السلام ، ص ۲۰۹
۵- نهج البلاغه حکمت ۲۳۹
۶- غررالحکم ج ۶ ص ۹۶
۷- تحف العقول ص ۲۲۷
۸- نهج البلاغه حکمت ۲۰
۹- میزان الحکمت ج ۹ ص ۱۱۰

بازدیدها: 76

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

این وب سایت از کوکی ها برای بهبود تجربه شما استفاده می کند. ما فرض خواهیم کرد که شما با این مسئله مخالف هستید ، اما در صورت تمایل می توانید انصراف دهید. پذیرفتنادامه